Eendenkooien zijn het beschermen waard

Nieuws Online
8 Min Read
Eendenkooien zijn het beschermen waard
Eendenkooien zijn het beschermen waard

De allereerste aankoop van Stichting Het Zuid-Hollands Landschap is nu nog veel specialer dan hij toen was. In 1936 kocht de natuurorganisatie eendenkooi Kooilust in Berkenwoude, in de loop der jaren kwamen er nog vijf andere eendenkooien bij.
Zoals de prachtige eendenkooi in Klein Profijt. Ze zijn zeldzaam én heel belangrijk, voor de natuur en voor onze cultuurhistorie. Door de unieke ligging van de eendenkooien en de rust die er heerst zijn er veel bijzondere planten, dieren en vogels die zich in en om de kooi vestigen. Om de eendenkooien te beschermen is het hard nodig om achterstallig onderhoud aan te pakken, dat gaat het Zuid-Hollands Landschap dit jaar doen.

Een eendenkooi, dat klinkt als iets uit een ver verleden. Iets van vroeger. En dat is het ook, tenminste het doel waar ze vroeger voor gebruikt werden wel. Eendenkooien zijn ooit ontstaan als middel om wilde eenden te vangen voor consumptie. Dat gebeurt in eendenkooien al lang niet meer. Tegenwoordig worden er in de eendenkooien van het Zuid-Hollands Landschap alleen eenden gevangen voor wetenschappelijke doeleinden (bijvoorbeeld ringen). Stichting Het Zuid-Hollands Landschap beschermt zes eendenkooien in Zuid-Holland, in de Krimpenerwaard en in Rhoon.

Oase van rust
Goed onderhouden eendenkooien zijn van onschatbare waarde voor de natuur, het landschap en de biodiversiteit. Ze vormen een echte oase van rust, hier kan de natuur op adem komen en opbloeien. Doordat de rust in eendenkooien wettelijk is vastgelegd, zijn het belangrijke rust-, broed- en foerageergebieden voor tal van soorten die het zonder de rust en het groen van de kooien nog moeilijker zouden hebben in de provincie Zuid-Holland.

Hoe ziet een eendenkooi eruit?
Een eendenkooi bestaat meestal uit een grote vijver en vier vangpijpen (zie tekening). Afhankelijk van de windrichting werden vroeger de verschillende vangpijpen gebruikt. Kenmerkend aan de vangpijpen van een eendenkooi zijn de bogen gemaakt van wilgentakken. Daarover zijn netten gespannen. Zo’n vangpijp is een grote fuik die steeds nauwer wordt. Aan het einde staat een kooi waarin de eenden worden gevangen. De kooiker blijft uit het zicht van de eenden door achter rieten schermen te bewegen en hij krijgt hulp van lokeenden en natuurlijk het kenmerkende kooihondje. Hoe ze precies te werk gingen, dat hielden ze vroeger vaak geheim voor elkaar.

Kooihondje
Het kooihondje heeft een specifieke taak, waarbij vooral de goed bepluimde staart die in actie omhoog staat, heel belangrijk is. De staart trekt de aandacht van de eenden door het afwisselend wel en niet te zien zijn tijdens het lopen langs de schermen. De eenden volgen zo die beweging en worden steeds dieper de vangpijp ingelokt. Een handige hulp voor de kooiker dus! Het kooihondje kan ook heel goed zonder geluid, dus met gebaren, orders opvolgen, wat hem een onmisbare hulp in de eendenkooi maakt.

Kooiker
Een van de kooikers van het Zuid-Hollands Landschap is Hans Zantinge. Al ruim 35 jaar is hij kooiker bij eendenkooi Bakkerswaal in Lekkerkerk. Hans: “Er was bij ons in de buurt een verlaten eendenkooi en samen met vrienden ben ik die eendenkooi vanaf mijn 15e gaan opknappen in onze vrije tijd. Eerst deden we dat met z’n allen, later bleef ik alleen over omdat m’n vrienden andere interesses kregen. Op m’n 19e was de kooi klaar en heb ik de jachtopleiding gedaan. Daarna was ik kooiker”. Hans deed deze eendenkooi altijd als hobby maar als hij toch ooit zijn brood zou kunnen verdienen met een eendenkooi, dan zou hij direct alles laten vallen en ervoor gaan. Dat gebeurde! Het Zuid-Hollands Landschap kwam op zijn pad, zijn voorganger van de eendenkooi Bakkerswaal ging met pensioen en inmiddels is hij al meer dan 35 jaar kooiker.

Toverwoord
Het toverwoord van een eendenkooi is rust. Het is echt een oase van rust, een plek waar de natuur voor gaat. Als bezoeker mag je hier maar heel beperkt komen. Van half april tot ongeveer half juni kan het als alle wintergasten (zoals smienten en krakeenden) zijn vertrokken en enkel onder begeleiding van een gids. Het is een veilige haven voor heel veel soorten (trek)vogels. Hans vertelt dat er soms absurde hoeveelheden vogels op de plas komen: “Het afgelopen seizoen hadden we regelmatig 5000 eenden op de plas gehad. Die komen hier omdat ze weten dat hier nooit mensen komen”. Buiten het seizoen zie je hier alleen de eenden en vogels die hier echt hun thuishaven hebben. In het broedseizoen vind je hier ongeveer 100 wilde eenden die hier hun vaste plek hebben. In andere eendenkooien van het Zuid-Hollands Landschap is het wel mogelijk om het hele jaar op bezoek te komen, omdat deze niet meer in dienst zijn als vangende kooi.

Eenden vangen
In de herfst- en wintermaanden is de eendenkooi echt in bedrijf als vangende kooi, niet zoals vroeger toen de eenden gevangen werden voor consumptie maar voor wetenschappelijk onderzoek. Hans Zantinge heeft een speciale plek in de eendenkooi waar hij zelf de meeste vogels ringt. In eendenkooi Bakkerswaal komen eenden uit de meest uiteenlopende plekken op de wereld en vogels die geringd zijn in Bakkerswaal reizen zelf ook een heel eind. Er zijn zelfs wintergasten terug gemeld vanuit Rusland, meer dan 5000 km verderop.

Tijd en liefde
Een eendenkooi die niet in functie is, dus waar niet gevangen wordt, loopt een groot risico op verval. Het onderhouden van een eendenkooi kost veel tijd en liefde, regulier onderhoud is wekelijks noodzakelijk. Gelukkig krijgt Stichting Het Zuid-Hollands Landschap hulp van veel mensen zoals Hans die zich bijna dagelijks inzetten voor de eendenkooien waardoor we al dit werk ook kunnen verzetten. Zo kunnen we samen deze natuuroases behouden voor de toekomst.

Grote klussen klaren
Juist nu ZHL haar 85-jarig bestaan viert, liggen er een aantal grote klussen die geklaard moeten worden om de eendenkooien te beschermen. Monumentale kooihuisjes moeten gerestaureerd, de toegankelijkheid van de eendenkooien wordt verbeterd (zodat bezoekers veel vaker welkom zijn én er moeten damwanden aangelegd worden om het water op het juiste peil te houden. Dat soort werk is duur en kan de stichting alleen voor elkaar krijgen met de hulp van donateurs.

Kijk voor meer informatie op www.zhl.nl/eendenkooien